Artykuł na medal

Rytuał - zespół specyficznych dla danej kultury symbolicznych czynności, wykonywanych w celu osiągnięcia pożądanego skutku, który jednakże może być znacznie oderwany od pozornie oczywistego celu funkcjonalnego. Rytuał jest niekiedy traktowany jako synonim słowa obrzęd, choć w mowie potocznej ma nieco bardziej ekstensywny kontekst. Rytuały często wiążą się z takimi zjawiskami jak sacrum a niekiedy też tabu. Bywają automatyzowane, przekształcając się w nawyk. Błędem jest twierdzić, że są związane tylko i wyłącznie z religiami. Jak dowodzi Jean Maisonneuve, są powszechne w dzisiejszych społeczeństwach rytuały świeckie, takie jak kibicowanie klubowi sportowemu, czy też chodzenie na zakupy, nie tylko w celu kupowania niezbędnego towaru, ale też sprawienia sobie satysfakcji.

We wszystkich opisanych poniżej religiach występuje coś, co można nazwać modlitwą - różne są jej formy, długości i sytuacje odmawiania, jednak zawsze jest to jakiś tekst, który w niezmienionej formie należy wypowiedzieć (choćby w myślach). Niewątpliwie jest to rytuał multireligijny, a także jeden z najważniejszych jeśli chodzi o psychikę: podczas odmawiania tekstów religijnych najczęściej prosi się o coś absolut, lub też zawierza się mu.

Rozmaite teorie rytuału, choć często wzajemnie sprzeczne, rozwijają świadomość socjologiczną. Bezsprzecznie - według wszystkich autorów - rytuały odgrywają ogromną rolę, wzmacniając w różny sposób więzi społeczne i zmniejszając poczucie lęku. Rytuały są ponadczasowe i ponadkulturowe, co świadczy o ich niezbędności w obecnych czasach. Dużo czasu minie, zanim nauka jednoznacznie odpowie na pytanie jaka była i jest rola każdego z nich.

Artykuł miesiąca

Boże Narodzenie – w tradycji chrześcijańskiej to święto upamiętniające narodziny Jezusa Chrystusa. Jest to liturgiczne święto stałe, przypadające na 25 grudnia, przy czym w kościołach, które nadal celebrują liturgię według kalendarza juliańskiego (głównie prawosławnych), wg kalendarza gregoriańskiego przypada 7 stycznia (25 grudnia wg juliańskiego). Boże Narodzenie poprzedzone jest okresem czterotygodniowego oczekiwania (dokładnie czterech niedziel), zwanego adwentem.

Najstarszym znanym nam dziś świadkiem, który pisał o narodzeniach Jezusa jest Hipolit. W datowanym na 204 Komentarzu do Księgi Daniela (4,23,3) pisał on: Pierwsze przyjście Pana naszego wcielonego, w którym narodził się w Betlejem miało miejsce ósmego dnia przed kalendami styczniowymi (tzn. 25 grudnia). W 274, w tym dniu cesarz Aurelian nakazał obchodzenie nowego święta, synkretycznego kultu Sol Invictus. W IV wieku, w okresie gdy chrześcijaństwo zyskało w Rzymie status religii państwowej i zaczęło zdobywać popularność, miejsce święta Sol Invictus Kościół przepisał obchodzenie w tym dniu święta Bożego Narodzenia. Pierwszą zachowaną wzmianką o publicznym celebrowaniu tego święta jest notatka w Chronografie z 354 r., znajdującym się w zbiorach Biblioteki Watykańskiej. Warto podać także, że w II-IV wieku, 25 grudnia przypadał na dzień urodzin Mitry. Prawdopodobne jest więc, że geneza daty świąt jest bardziej skomplikowana.

W niektórych Kościołach chrześcijańskich święta Bożego Narodzenia zaczynają się od dnia poprzedzającego rocznicę narodzin Jezusa - Wigilii (wieczór 24 grudnia), zwanej w Polsce regionalnie Gwiazdką lub Godami. O północy w kościołach rzymskokatolickich rozpoczyna się uroczysta msza zwana Pasterką. Następny dzień (25 grudnia) jest nazywany Bożym Narodzeniem, a 26 grudnia to w Polsce drugi dzień świąt obchodzony na pamiątkę św. Szczepana, pierwszego męczennika za wiarę chrześcijańską.

Grafika miesiąca

Posąg Odyna wykonany przez H. E. Freund (1825-1827), Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhaga, Dania

Postacie

Jerzy Prokopiuk (ur. 5 czerwca 1931 w Warszawie) - historyk religii i ezoteryki, filozof, znawca psychologii głębi, gnostyk, antropozof, pisarz-eseista, wybitny tłumacz literatury naukowej i pięknej, redaktor naczelny pisma Gnosis (od 1991 roku). Wprowadził do Polski poprzez przekłady i eseje myśl szwajcarskiego psychologa i psychiatry Carla Gustava Junga.

Za punkt centralny swojego światopoglądu uznaje (w duchu Goetheańskim) człowieka, którego rozumie jako symbol, czyli (etymologicznie) "most" między światem duchowym a fizycznym. Dużo miejsca w swoich pracach poświęcił duchowości antropozoficznej, w której człowiek w swojej realizującej się wolności stanowi "oś świata" i jednocześnie klucz do poznania rzeczywistości (jest to stary motyw mistyczno-gnostyczny). Fascynuje się manicheizmem i tradycją gnostycką w Europie, szacunkiem darzy buddyzm. W nauce i humanistyce postuluje przechodzenie do tzw. paradygmatu wyobraźni (termin jego autorstwa), który kładzie nacisk na twórczość, potencjał duchowy i wolność człowieka. Swój obecny światopogląd nazywa holistycznym spirytualizmem (jest to forma filozofii gnostycznej). Za jego podstawę uznaje antropozofię Rudolfa Steinera, a w dalszej kolejności psychologię integralną Carla Gustava Junga z jej centralnymi kategoriami nieświadomości zbiorowej i archetypu.

Prokopiuk bardzo krytycznie odnosi się do współczesnej polskiej rzeczywistości - krytyka ta dotyczy w szczególności duchowości Polaków i bezrefleksyjnego, kolektywistycznego katolicyzmu. W polskiej kulturze wysoko ocenia epokę romantyzmu i Młodej Polski.

Ciekawostki

Czy wiesz, że...

• święto przypadające na okres przesilenia letniego - u Słowian zwane Nocą Kupały lub Palinocką - kultywowane było w obrzędowości etnicznej od Atlantyku po Ural i od Morza Śródziemnego po Skandynawię?
• w okresie średniowiecza wieża Kościoła Mariackiego w Trzebiatowie liczyła ok. 90 metrów wysokości i pełniła rolę latarni morskiej dla rybaków i marynarzy zmierzających do portów w Mrzeżynie i Kołobrzegu?
• Meteory były scenerią dla jednego z filmów o przygodach Jamesa Bonda pt."Tylko dla twoich oczu"?
• Bahaici znani są z propagowania nauki o potrzebie istnienia na świecie jednego uniwersalnego języka pomocniczego dla wszystkich ludzi. Wielu bahaitów przyjmuje, że językiem tym powinno być esperanto?
• Shirdi Sai Baba powziął Mahasamadhi 15 października 1918 roku i umarł na kolanach jednego ze swoich wyznawców, praktycznie bez żadnych własności?
• lwowski zakon Benedyktynek Ormiańskich był jedynym ormiańsko-katolickim żeńskim zakonem mniszym na świecie?
• Chanuka nabrała w Izraelu znaczenia poprzez związek z powstaniem Machabeuszy?
• ksiądz Piotr Ściegienny jest prawdopodobnym autorem fałszywej bulli papieża Grzegorza XVI?

Religie

Religie: religie pierwotne, bahaizm, buddyzm, chrześcijaństwo, dźinizm, hinduizm, islam, judaizm, konfucjanizm, manicheizm, mazdaizm, mitraizm, mitologia grecka, religia starożytnego Rzymu, shinto, sikhizm, taoizm, zaratusztrianizm, nowe ruchy religijne

Religia w siostrzanych projektach

Religia na Wikibooks	Religia na Wikicytatach	Religia na Wikiźródłach	Religia na Wikinews	Religia na Wikicommons
Darmowe podręczniki	Kolekcja cytatów	Teksty źródłowe	Serwis informacyjny	Grafiki

Inne portale tematyczne na polskiej Wikipedii

Czym są portale? • Lista portali • Wikiprojekty